شبح دوشنبه سیاه بر فراز وال‌استریت؛ آیا بازار سهام و کریپتو با هم سقوط می‌کنند؟

عبارت «دوشنبه سیاه» (Black Monday) در آستانه بازگشایی وال‌استریت در روز دوشنبه ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ بار دیگر مورد توجه معامله‌گران قرار گرفته است. این تاریخ مصادف با سی‌ونهمین سالگرد یکی از بزرگ‌ترین سقوط‌های تاریخ بازار سهام آمریکاست؛ رویدادی که در ۱۹ اکتبر ۱۹۸۷، شاخص داوجونز را در یک روز معاملاتی بیش از ۲۲ درصد پایین آورد.

افزایش قیمت نفت، بالا رفتن بازده اوراق قرضه دولتی و موج لیکوییدشدن موقعیت‌های اهرمی در قراردادهای مرتبط با سهام شرکت‌های هوش مصنوعی، از جمله عواملی هستند که به نگرانی‌های اخیر دامن زده‌اند. با این حال، مطرح‌شدن دوباره نام «دوشنبه سیاه» در شبکه‌های اجتماعی به‌معنای قطعی‌بودن یک سقوط مشابه نیست و وضعیت بازار باید بر اساس داده‌های واقعی معاملات ارزیابی شود.

دوشنبه سیاه سال ۱۹۸۷ چه اتفاقی افتاد؟

در ۱۹ اکتبر ۱۹۸۷، شاخص صنعتی داوجونز (Dow Jones Industrial Average) در یک جلسه معاملاتی ۲۲.۶ درصد سقوط کرد؛ افتی که همچنان به‌عنوان بزرگ‌ترین کاهش درصدی یک‌روزه این شاخص شناخته می‌شود.

در همان روز، شاخص S&P ۵۰۰ حدود ۲۰.۵ درصد و شاخص نزدک حدود ۱۱.۴ درصد کاهش یافتند. ارزش بازار سهام آمریکا نیز صدها میلیارد دلار افت کرد و شوک ناشی از این اتفاق به بازارهای مالی دیگر کشورها سرایت کرد.

بورس هنگ‌کنگ چهار روز تعطیل شد و پس از بازگشایی، شاخص هنگ‌سنگ حدود ۳۳ درصد سقوط کرد. فدرال رزرو آمریکا نیز برای حفظ جریان نقدینگی و جلوگیری از اختلال گسترده در نظام مالی، آمادگی خود را برای حمایت از سیستم بانکی و بازارها اعلام کرد.

اخبار فوری پوشش لحظه‌ای اخبار و رویدادها از ۱۰۰ رسانه مالی معتبر به زبان فارسی

مرور اخبار امروز

چرا بازار سهام در سال ۱۹۸۷ سقوط کرد؟

سقوط سال ۱۹۸۷ یک علت منفرد نداشت. در آن زمان، نگرانی درباره افزایش نرخ بهره، کسری تجاری آمریکا، تنش‌های ژئوپلیتیکی در خلیج فارس و رشد سریع بازار سهام در سال‌های قبل، همگی بر رفتار سرمایه‌گذاران اثر گذاشته بودند.

معاملات برنامه‌ریزی‌شده رایانه‌ای نیز در تشدید فشار فروش نقش داشتند. با افزایش افت قیمت‌ها، برخی از این برنامه‌ها سفارش‌های فروش بیشتری ایجاد کردند و موجی از فروش به راه افتاد که کنترل آن دشوارتر شد.

این تجربه نشان داد که وقتی ترس فراگیر با کاهش نقدشوندگی و فروش خودکار همراه شود، افت اولیه بازار می‌تواند به حرکتی شدیدتر تبدیل شود.

وال‌استریت پس از سقوط ۱۹۸۷ چه تدابیری اتخاذ کرد؟

پس از دوشنبه سیاه، بورس‌های آمریکا سازوکار توقف موقت معاملات یا «مدارشکن» (Circuit Breaker) را برای محدودکردن آشفتگی بازار معرفی کردند. این سازوکار در صورت افت شدید شاخص S&P ۵۰۰، معاملات سهام آمریکا را برای مدتی متوقف می‌کند.

بر اساس قواعد فعلی، در صورت کاهش شاخص S&P ۵۰۰ نسبت به قیمت پایانی روز قبل:

• افت ۷ درصدی پیش از ساعت ۳:۲۵ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا: معاملات سهام برای ۱۵ دقیقه متوقف می‌شود.
• افت ۱۳ درصدی پیش از ساعت ۳:۲۵ بعدازظهر: توقف ۱۵ دقیقه‌ای دیگری اعمال می‌شود.
• افت ۲۰ درصدی در هر زمان از جلسه معاملاتی: معاملات سهام برای باقی روز پایان می‌یابد.

قراردادهای آتی S&P ۵۰۰ نیز محدودیت‌هایی برای نوسان دارند. این تدابیر با هدف ایجاد فرصت برای ارزیابی شرایط بازار و کاهش اثر فروش هیجانی طراحی شده‌اند؛ با این حال، از زیان سرمایه‌گذاران جلوگیری نمی‌کنند و تضمینی برای بازگشت قیمت‌ها نیستند.

این سازوکارها نخستین بار در اکتبر ۱۹۹۷ فعال شدند. در مارس ۲۰۲۰ نیز توقف سطح اول چهار بار طی هشت روز معاملاتی رخ داد. با وجود این، رسیدن شاخص به آستانه افت ۲۰ درصدی و تعطیلی کامل معاملات برای باقی روز تاکنون اتفاق نیفتاده است.

چرا معامله‌گران در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ نگران تکرار سقوط هستند؟

چند عامل در روزهای اخیر به نگرانی‌ها درباره احتمال افزایش نوسانات بازارهای مالی دامن زده‌اند:

• افزایش قیمت نفت: گزارش‌های منتشرشده از بسته‌شدن قیمت نفت برنت در نزدیکی ۱۱۰ دلار در پایان معاملات جمعه حکایت دارند. افزایش هزینه انرژی می‌تواند نگرانی درباره تورم و فشار بر اقتصاد را تشدید کند.
• رشد بازده اوراق قرضه: افزایش بازده اوراق خزانه‌داری آمریکا می‌تواند جذابیت دارایی‌های کم‌ریسک‌تر را در مقایسه با سهام کاهش دهد و بر ارزش‌گذاری شرکت‌های رشدمحور فشار وارد کند.
• افزایش نوسانات بازار: گزارش‌ها از رسیدن شاخص VIX به بالاترین سطح چهار ماه اخیر حکایت دارند؛ موضوعی که می‌تواند نشان‌دهنده افزایش تقاضا برای پوشش ریسک باشد.
• نگرانی درباره سهام هوش مصنوعی: تردید درباره ارزش‌گذاری برخی شرکت‌های مرتبط با هوش مصنوعی و انتشار شایعات تأییدنشده درباره مشکلات یک صندوق فعال در این حوزه، بر فضای بازار اثر گذاشته است.

آدرین دی، مدیر سرمایه‌گذاری، نیز برخی شرایط فعلی را با سال ۱۹۸۷ قابل مقایسه دانسته است؛ از جمله افزایش نرخ بهره و نگرانی درباره کسری بودجه. با این حال، او معتقد است بازده اوراق بلندمدت هنوز به اندازه‌ای بالا نیست که خروج گسترده سرمایه از سهام و انتقال آن به اوراق خزانه‌داری را توجیه کند. به گفته او، تقاضا در آخرین حراج اوراق ۱۰ساله آمریکا نیز مناسب بوده است.

این دیدگاه‌ها نشان می‌دهند که اگرچه شباهت‌هایی میان شرایط فعلی و گذشته مطرح شده، اما نمی‌توان از آن‌ها وقوع یک سقوط تاریخی دیگر را نتیجه گرفت.

لیکوییدشدن سهام توکنیزه‌شده هوش مصنوعی چه نقشی دارد؟

در تعطیلات آخر هفته، زمانی که بازارهای سنتی آمریکا بسته بودند، قراردادهای آتی دائمی مرتبط با برخی سهام شرکت‌های هوش مصنوعی و نیمه‌رساناها با افت‌های سریع مواجه شدند. بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی کوین‌گلس (CoinGlass)، حدود ۵۱.۶ میلیون دلار از موقعیت‌های اهرمی مرتبط با سهام نیمه‌رساناها طی حدود ۱۰ دقیقه لیکویید شد.

قراردادهای مرتبط با میکرون، سن‌دیسک و صندوق اهرمی SOXL از جمله دارایی‌هایی بودند که تحت تأثیر این حرکت قرار گرفتند.

اهمیت این اتفاق در آن است که قراردادهای توکنیزه‌شده و مشتقه مرتبط با سهام می‌توانند خارج از ساعات فعالیت بورس‌های سنتی نیز معامله شوند. در چنین شرایطی، کاهش نقدشوندگی و فعال‌شدن حد ضررها یا لیکوییدشدن اجباری موقعیت‌ها ممکن است نوسانات کوتاه‌مدت را تشدید کند.

البته افت این قراردادها به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که بازار سهام آمریکا در بازگشایی روز دوشنبه الزاماً با سقوطی مشابه سال ۱۹۸۷ مواجه خواهد شد.

سقوط احتمالی وال‌استریت چه تأثیری بر بیت‌کوین دارد؟

بیت‌کوین و اتریوم در جریان افت قراردادهای مرتبط با سهام هوش مصنوعی کاهش قیمت را تجربه کردند، اما پس از آن بخشی از افت خود را جبران کردند. گزارش‌ها همچنین نشان می‌دهند که نرخ تأمین مالی قراردادهای این دو ارز دیجیتال نزدیک به محدوده خنثی باقی مانده است؛ وضعیتی که لزوماً از غلبه موقعیت‌های خرید یا فروش اهرمی حکایت نمی‌کند.

با وجود این، اگر بازار سهام آمریکا در بازگشایی روز دوشنبه با فشار فروش شدیدی روبه‌رو شود، احتمال انتقال بخشی از این فشار به بازار ارزهای دیجیتال وجود دارد. افزایش بازده اوراق، کاهش تمایل سرمایه‌گذاران به دارایی‌های پرریسک و لیکوییدشدن اجباری موقعیت‌ها می‌توانند افت قیمت بیت‌کوین را تشدید کنند.

از طرف دیگر، بازار ارزهای دیجیتال به‌صورت شبانه‌روزی فعال است و برخلاف بورس آمریکا، سازوکارهای مشابه توقف معاملات در افت‌های شدید را ندارد. به همین دلیل، تغییرات قیمت ممکن است پیش از بازگشایی وال‌استریت آغاز شوند و در شرایط نقدشوندگی پایین، شدت بیشتری پیدا کنند.

معامله‌گران امروز چه عواملی را زیر نظر بگیرند؟

برای ارزیابی وضعیت بازار در روز دوشنبه ۱۹ اکتبر، چند شاخص اهمیت ویژه‌ای دارند:

• عملکرد نزدک پس از بازگشایی: واکنش سهام فناوری می‌تواند تصویری از میزان تمایل سرمایه‌گذاران به پذیرش ریسک ارائه دهد.
• قیمت نفت و بازده اوراق خزانه‌داری: ادامه افزایش این دو متغیر می‌تواند نگرانی‌های تورمی و فشار بر دارایی‌های پرریسک را بیشتر کند.
• رفتار بیت‌کوین در محدوده‌های حمایتی اخیر: حفظ این محدوده‌ها می‌تواند از شدت نگرانی‌ها بکاهد؛ شکست آن‌ها نیز احتمال افت بیشتر را افزایش می‌دهد.

آیا دوشنبه سیاه دیگری در راه است؟

سالگرد سقوط تاریخی ۱۹۸۷، همراه با افزایش نوسانات و نگرانی درباره ارزش‌گذاری سهام هوش مصنوعی، زمینه مناسبی برای گسترش بحث درباره «دوشنبه سیاه» فراهم کرده است. با این حال، تفاوت ساختار بازارها، وجود مدارشکن‌ها و شرایط متفاوت اقتصادی باعث می‌شود مقایسه مستقیم امروز با سال ۱۹۸۷ با احتیاط انجام شود.

مدارشکن‌ها احتمال تکرار افتی مشابه کاهش ۲۲.۶ درصدی داوجونز را در یک جلسه معاملاتی دشوارتر می‌کنند، اما نمی‌توانند جلوی تمام زیان‌ها یا افت‌های شدید را بگیرند. از سوی دیگر، بازارهای شبانه‌روزی ارز دیجیتال و قراردادهای توکنیزه‌شده همچنان در معرض نوسانات سریع و لیکوییدشدن اجباری قرار دارند.

بنابراین، مهم‌ترین معیار برای ارزیابی خطر در روزهای پیش رو، نه صرفاً ترندشدن عبارت «دوشنبه سیاه»، بلکه رفتار واقعی شاخص‌های سهام، قیمت نفت، بازده اوراق و سطح نقدشوندگی بازارها خواهد بود.