دلار ۹۲ هزار تومانی یا ۲۸ هزار تومانی؟ | معمای ارز ۵ نرخی

بررسی‌ها نشان می‌دهد که هم‌اکنون پنج نرخ متفاوت ارز در اقتصاد ایران جریان دارد؛ پدیده‌ای که با عنوان «چندنرخی بودن ارز» شناخته می‌شود و سال‌هاست به یکی از چالش‌های مهم سیاستگذاری اقتصادی کشور تبدیل شده است.

پنج نرخ متفاوت ارز در بازار

بر اساس داده‌های رسمی، این نرخ‌ها شامل موارد زیر هستند:

• نرخ ترجیحی کالاهای اساسی: ۲۸,۵۰۰ تومان
• نرخ ارز مبادله (نیما): ۶۹,۷۷۵ تومان
• نرخ بازار متشکل ارزی: ۷۱,۸۶۸ تومان
• نرخ سنا: ۷۱,۸۶۸ تومان
• نرخ آزاد: ۹۲,۷۵۰ تومان

هر یک از این نرخ‌ها اهداف و کارکردهای خاص خود را دارند؛ از واردات کالاهای اساسی گرفته تا مبادلات بخش خصوصی و معاملات بازار آزاد.

پیامدهای سیاست ارز چندنرخی

چندنرخی بودن ارز سابقه‌ای طولانی در اقتصاد ایران دارد و همواره به‌عنوان ابزاری برای کنترل کوتاه‌مدت قیمت‌ها و تورم به‌کار گرفته شده است. اما تجربه بیش از پنج دهه اخیر نشان می‌دهد که این سیاست نتوانسته ثبات پایدار ایجاد کند و حتی پیامدهایی منفی به همراه داشته است؛ از جمله:

• ایجاد رانت و فساد
• تضعیف ذخایر ارزی کشور
• شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی مبادله ارز
• افزایش انگیزه‌های سفته‌بازی و قاچاق ارز
• بروز جهش‌های ناگهانی نرخ ارز در بازار آزاد

ضرورت اصلاح ساختار ارزی

کارشناسان معتقدند تا زمانی که فاصله چشم‌گیر میان نرخ‌های رسمی و آزاد وجود دارد، انگیزه‌های قوی برای سوءاستفاده باقی خواهد ماند. به باور آنان، اصلاح ساختار ارزی و حرکت به سمت تک‌نرخی شدن می‌تواند به شفافیت اقتصادی، کاهش رانت و تقویت اعتماد عمومی کمک کند.