دلایل سقوط قیمت طلا و ارز و صعود بورس

هم‌زمان با کاهش نسبی تنش‌های سیاسی و افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال از سرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا، بازارهای دارایی تهران وارد فاز تازه‌ای از انتظار و احتیاط شده‌اند. در این میان، بورس تهران پس از یک دوره تعطیلی با رشد نسبی همراه شده و در مقابل، نرخ ارز و طلا با عقب‌نشینی مواجه شده‌اند.

علی سعدوندی، اقتصاددان، در گفتگو با «اقتصادنیوز» به کالبدشکافی دلایل ساختاری این تحولات پرداخته و تاکید می‌کند که فراتر از سیگنال‌های سیاسی، الگوهای فصلی و مدل مدیریت کوتاه‌مدت دولت، نقش پررنگی در این آرایش جدید بازارها ایفا می‌کنند.

چرا طلا و ارز ارزان و بورس صعودی شد؟

به گفته علی سعدوندی، روندهای کاهشی فعلی در بازار طلا و ارز را نمی‌توان صرفاً به پای اخبار تفاهم یا توافق دیپلماتیک نوشت. سه عامل کلیدی زیر پشت صحنه این جابه‌جایی نقدینگی را شکل داده‌اند:

• الگوی فصلی خردادماه: خرداد به‌طور سنتی یکی از ضعیف‌ترین دوره‌های سال برای بازار ارز و طلاست. در این مقطع، تقاضای تجاری برای واردات یا سفر کاهش می‌یابد و مدیریت بازار برای دولت آسان‌تر می‌شود.

• فصل مجامع و نیاز شرکت‌ها به نقدینگی: خردادماه هم‌زمان با آغاز فصل مجامع شرکت‌های بورسی است. در این دوره، شرکت‌ها برای پرداخت مالیات و ذخیره منابع مالی، نیاز به نقدینگی ریالی دارند و بخشی از نقدینگی به سمت بازار سهام حرکت می‌کند.

• مدیریت کوتاه‌مدت دولت: رشد بازار سهام و فریز نرخ ارز پس از بازگشایی، تا حد زیادی ناشی از مدیریت مستقیم دولت است. این نوع کنترل در بازه‌های یک هفته‌ای تا یک‌ماهه موفقیت‌آمیز است، اما استمرار آن در بلندمدت بسیار دشوار خواهد بود.

وضعیت نااطمینانی در بازارهای مسکن و خودرو

سعدوندی با اشاره به سطح بالای ابهام در اقتصاد ایران، وضعیت سایر بازارهای موازی را این‌گونه ارزیابی می‌کند:

• بازار خودرو: قیمت‌ها به سطوح بالایی رسیده و فاصله روانی زیادی با قدرت خرید خانوارها پیدا کرده است. چشم‌انداز این بازار بیش از هر چیز به میزان ظرفیت تولید داخلی و حجم امکان واردات خودرو در ماه‌های آینده بستگی دارد.

• بازار مسکن: مسکن در سال‌های گذشته از تورم عقب مانده و رشد قیمت در آن تا حدی طبیعی است. با این حال، فاصله میان قیمت پیشنهادی فروشندگان و توان خریداران زیاد شده، معاملات در رکود است و بسیاری از فروشندگان به دلیل ابهامات موجود موقتاً از بازار خارج شده‌اند.

اثرگذاری نرخ ارز در اقتصاد بسته‌تر ایران

این اقتصاددان در بخش دیگری از سخنان خود به یک تغییر ساختاری در اقتصاد ایران اشاره کرد. به گفته او، نسبت مجموع صادرات و واردات به تولید ملی در چهار دهه گذشته روندی نزولی داشته که نشان‌دهنده بسته‌تر شدن اقتصاد ایران است.

در نتیجه این پدیده، هرچند جهش‌های بسیار شدید ارزی همچنان آثار خود را بر اقتصاد خواهند گذاشت، اما شدت تأثیر یک نوسان محدود (مثلاً ۱۰ درصدی) نرخ ارز بر متغیرهای کلان، امروز کمتر از سه دهه قبل است. در وضعیت کنونی، تمام بازارها در شرایط ابهام قرار دارند و شرایط می‌تواند به سرعت در هر یک از آن‌ها تغییر جهت دهد.