دو سناریو برای بازار ارز؛ پیش‌بینی نرخ دلار تا پایان سال

بازار ارز ایران همچنان تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و سیاسی قرار دارد و کارشناسان معتقدند مسیر آینده نرخ دلار بیش از آنکه به تصمیمات کوتاه‌مدت وابسته باشد، به متغیرهای بنیادین مانند تورم، نقدینگی، درآمدهای نفتی، خروج سرمایه و شرایط روابط خارجی بستگی دارد.

امیرمحمد گلوانی، کارشناس اقتصادی، در همایش «چشم‌انداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» با بررسی ساختار بازار ارز کشور، تاکید کرد که برای تحلیل دقیق نرخ ارز نمی‌توان تنها به بازار رسمی توجه کرد و بازار غیررسمی نیز بخش مهمی از واقعیت ارزی اقتصاد ایران را تشکیل می‌دهد.

به گفته او، بخشی از تقاضای ارز که در بازار رسمی پاسخ داده نمی‌شود، از جمله نیازهای مرتبط با خروج سرمایه، قاچاق کالا و سایر تقاضاهای خارج از چارچوب رسمی، به بازار آزاد منتقل می‌شود و همین موضوع نقش مهمی در تعیین قیمت واقعی ارز دارد.

چرا بازار غیررسمی بر قیمت دلار تاثیر دارد؟

گلوانی یکی از دلایل اصلی گسترش بازار غیررسمی ارز را وجود نظام چندنرخی و تعیین اداری تقاضاهای مجاز و غیرمجاز دانست.

به اعتقاد این کارشناس اقتصادی، تغییرات مداوم قوانین و بخشنامه‌های ارزی باعث افزایش نااطمینانی شده و موجب شده بخش قابل توجهی از تقاضای واقعی اقتصاد به جای بازار رسمی، وارد بازار آزاد شود.

او تاکید کرد که تحلیل نرخ دلار بدون در نظر گرفتن این بخش از بازار، نمی‌تواند تصویر کاملی از شرایط واقعی اقتصاد ایران ارائه دهد.

حرف حساب وارن بافت اگر فقط می‌توانستید ۲۰ بار وارد معامله شوید، روی چه چیزی سرمایه‌گذاری می‌کردید؟

اگر فقط می‌توانستید ۲۰ بار وارد معامله شوید، روی چه چیزی سرمایه‌گذاری می‌کردید؟

4:33 | 00:00

100

برای گوش دادن به پادکست‌های بیشتر کلیک کنید.

همه پادکست‌ها

درآمد نفتی و نقدینگی؛ دو عامل مهم در تعیین نرخ ارز

این کارشناس اقتصادی با اشاره به نقش درآمدهای نفتی در بازار ارز گفت کاهش یا عدم وصول درآمدهای ارزی می‌تواند در مدت کوتاهی باعث افزایش فشار بر بازار شود.

به گفته او، در یک نمونه تاریخی، عدم وصول حدود ۱۵ میلیارد دلار درآمد نفتی باعث جهش نرخ ارز و تغییر مدیریت بانک مرکزی شد که نشان می‌دهد منابع ارزی یکی از عوامل سریع و مستقیم اثرگذار بر قیمت دلار است.

در مقابل، رشد نقدینگی و تورم بیشتر در بلندمدت ارزش پول ملی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. گلوانی تاکید کرد این تصور که افزایش ۱۰۰ درصدی تورم باید دقیقا به رشد ۱۰۰ درصدی نرخ ارز منجر شود، تحلیل ساده‌انگارانه‌ای از رابطه میان این دو متغیر است.

مداخلات بانک مرکزی؛ کنترل کوتاه‌مدت، نه تغییر روند بلندمدت

گلوانی با بررسی عملکرد تاریخی بازار ارز اعلام کرد مداخلات بانک مرکزی می‌تواند در کوتاه‌مدت از شدت نوسانات بکاهد، اما قادر نیست روندهای بلندمدت بازار را تغییر دهد.

به گفته او، دوره‌های ثبات نرخ ارز در اقتصاد ایران عمدتا زمانی رخ داده که کشور همزمان از تورم پایین‌تر، رشد اقتصادی مناسب، درآمدهای نفتی بالا و نبود بحران خروج سرمایه برخوردار بوده است.

او دهه ۱۳۸۰ را نمونه‌ای از این شرایط دانست؛ دوره‌ای که با وجود رشد اقتصادی مناسب، صادرات نفتی و غیرنفتی مطلوب و تورم پایین‌تر، نرخ ارز طی یک دهه تنها حدود ۳۳ درصد افزایش یافت.

در مقابل، شرایط سال‌های اخیر باعث شده نرخ ارز در برخی سال‌ها رشدهای ۷۰ تا ۸۰ درصدی را تجربه کند؛ موضوعی که به گفته این کارشناس، تفاوت جدی شرایط اقتصادی امروز با دهه‌های گذشته را نشان می‌دهد.

سه روش برای پیش‌بینی نرخ دلار

گلوانی در ادامه به سه روش اصلی پیش‌بینی نرخ ارز اشاره کرد.

نخستین روش، مدل برابری قدرت خرید است که بر اساس اختلاف تورم داخلی و خارجی عمل می‌کند. با این حال، این مدل در اقتصاد ایران به دلیل محدودیت‌های تجاری، تعرفه‌های گمرکی، تفاوت سبد مصرفی کشورها و نبود قانون قیمت واحد، با خطاهایی همراه است.

روش دوم، مدل پولی است که نرخ ارز را بر اساس رشد نقدینگی، رشد اقتصادی و عوامل پولی پیش‌بینی می‌کند.

این کارشناس اقتصادی معتقد است در اقتصاد نفتی ایران، مدل پولی زمانی دقت بیشتری خواهد داشت که درآمدهای نفتی نیز به‌عنوان یک عامل مهم در محاسبات لحاظ شود.

پیش‌بینی قیمت دلار در دو سناریو

گلوانی برای آینده بازار ارز دو سناریوی اصلی را بررسی کرد.

سناریوی اول؛ ادامه شرایط فعلی

در این سناریو فرض بر این است که تغییر مهمی در شرایط سیاسی رخ ندهد و وضعیت فعلی ادامه پیدا کند.

با فرض تداوم تورم بالا، رشد نقدینگی، رشد اقتصادی محدود و صادرات نفت و گاز حدود ۴۰ میلیارد دلار، مدل‌های اقتصادی نرخ میانگین دلار در سال را بین ۱۹۰ تا ۲۵۸ هزار تومان پیش‌بینی می‌کنند.

بر اساس میانگین این مدل‌ها، نرخ ارز می‌تواند در محدوده ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان قرار گیرد.

سناریوی دوم؛ تشدید تنش‌های سیاسی و اقتصادی

در سناریوی دوم، افزایش تنش‌های امنیتی، کاهش صادرات نفت، افت رشد اقتصادی، افزایش نقدینگی و تشدید تورم در نظر گرفته شده است.

در این شرایط، مدل‌های اقتصادی میانگین نرخ ارز را بالاتر از ۲۸۰ هزار تومان برآورد می‌کنند.

البته گلوانی تاکید کرد این ارقام قطعی نیستند و در صورت دستیابی به توافق سیاسی، کاهش تحریم‌ها یا افزایش درآمدهای ارزی، امکان کاهش فشار بر بازار ارز وجود خواهد داشت.

آینده بازار ارز به چه عواملی وابسته است؟

بررسی این تحلیل نشان می‌دهد مسیر آینده دلار در ایران بیش از هر چیز به متغیرهای کلان اقتصادی وابسته خواهد بود.

رشد نقدینگی، تورم، درآمدهای نفتی، خروج سرمایه و شرایط روابط خارجی از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند جهت بازار ارز را تعیین کنند.

اگرچه سیاست‌های بانک مرکزی می‌توانند نوسانات کوتاه‌مدت را کنترل کنند، اما کارشناسان معتقدند بدون اصلاح عوامل بنیادین اقتصاد، دستیابی به ثبات پایدار در بازار ارز دشوار خواهد بود.