چرا تنگه هرمز میتواند باعث نابودی چت جیپیتی شود؟
مبتدی
چکیده:
نگرانیها درباره آینده سرویسهای هوش مصنوعی مانند چت جی پی تی بعد از گذشت بیش از ۵۰ روز از حمله آمریکا و اسرائیل بهایران بهسطح هشدار رسیده است. کارشناسان معتقدند بسته شدن تنگه هرمز در طولانی مدت میتواند برای ارائه خدمات سرویسهای هوش مصنوعی آمریکایی مانند ChatGPT تبدیل خسارت جبرانناپذیر شود. بسته شدن تنگه هرمز از سه جنبه انرژی، زنجیره تأمین سخت افزار و زیرساختهای ارتباطی سرویسهای هوش مصنوعی را تهدید میکند. در ادامه مطلب حاضر، قصد داریم با استفاده از آمار و ارقام رسانههای مطرح بینالمللی بهتشریح ابعاد این بحران بپردازیم.
چرا بسته شدن تنگه هرمز برای سرویسهای هوش مصنوعی خطرناک است؟
اگر در روزهای نخست بسته شدن تنگه هرمز، کارشناسان از تهدیدهای احتمالی این رویداد در قبال آینده صنعت هوش مصنوعی هشدار میدادند، امروز با گذشت حدود ۵۰ روز بخشی از این چالشها خودنمایی میکنند و با ادامه این وضعیت احتمالا شاهد مشکلات بزرگتری خواهیم بود.
باید توجه داشت که بار اصلی رشد اقتصادی آمریکا در سال ۲۰۲۵ روی دوش صنعت هوش مصنوعی بود. بنابراین طولانی شدن درگیری فعلی که منجر بهخارج شدن صنعت هوش مصنوعی از مسیر توسعه شود، اقتصاد آمریکا را با مشکلات بزرگتری نسبت بهامروز روبهرو خواهد کرد. در ادامه، بحران صنعت هوش مصنوعی با بسته شدن تنگه هرمز را از سه منظر بررسی میکنیم.
۱. بحران انرژی
چت جیپیتی برای پاسخ بههر سوال کاربران بهطور میانگین حدود ۰.۳۴ وات ساعت انرژی مصرف میکند. درحالحاضر بیش از ۳ میلیارد درخواست بهصورت روزانه از سوی کاربران در این پلتفرم انجام میشود. برآوردها حاکی از آن است که میزان برق مصرفی این سرویس تنها برای پاسخ بهسوالات کاربران بیش از ۲۲ تراوات ساعت در سال است. بهاین عدد، باید انرژی مصرفی که صرف آموزش و ارتقای چت جیپیتی میشود را نیز اضافه کنیم.
حدود ۲۰ درصد گاز و نفت مصرفی روزانه جهان از تنگه هرمز عبور میکند. بسته شدن تنگه هرمز پس از حمله آمریکا و اسرائیل بهایران، شوک قیمت سنگین بهنفت و گاز وارد کرده است. بنابراین از یک سو، هزینه تأمین انرژی مورد نیاز برای فعالیت سرویسهای هوش مصنوعی ۶۰ تا ۸۰ درصد افزایش یافته است. این اعداد با تداوم افزایش قیمت نفت و گاز قطعا بیشتر خواهد شد. این درحالی است که کارشناسان از احتمال نفت ۲۰۰ دلاری در صورت تداوم درگیریها و آسیب دیدن مراکز استخراج نفت در خاورمیانه صحبت میکنند. از سویی دیگر، ادامه این وضعیت باعث خلاء جدی در تأمین انرژی مورد نیاز سرویسهای هوش مصنوعی میشود که میتواند فعالیت این پلتفرمها را مختل کند.
۲. بحران زنجیره تأمین سخت افزارهای هوش مصنوعی
زیرساخت فیزیکی هوش مصنوعی بهشدت وابسته به حافظههای تخصصی (HBM) و پردازندههای گرافیکی (GPU) است. بخش عمده تراشهها و پردازندههای مورد استفاده در صنعت هوش مصنوعی در کشورهای شرق آسیا، بهخصوص کره جنوبی تولید میشوند. گاز هلیوم نیز نقشی اساسی برای خنکسازی در فرآینده تولید لیتوگرافی ویفرهای نیمه هادی در این تراشهها را بر عهده دارد. قطر بهتنهایی حدود ۳۰ درصد از گاز هلیوم مورد استفاده در بازار جهانی را تأمین میکند.
بسته شدن تنگه هرمز، دسترسی بازار جهانی بهگاز هلیوم صادراتی قطر را بهکلی از بین میبرد. این موضوع باعث میشود شرکتهای تولیدکننده تراشه با مشکلات جدی در تولید مواجه شوند. در کوتاهمدت این مشکل بهصورت تأخیر در تحویل سفارشات مشتریان ظاهر میشود؛ اما در بلندمدت، عملا خطوط تولید این تراشهها متوقف شده و فرآیند توسعه سرویسهای هوش مصنوعی مختل میشود.
۳. تهدید زیرساختهای هوش مصنوعی
بین ۱۷ تا ۳۰ درصد از ترافیک اینترنت جهانی بین اروپا، آسیا و آفریقا از طریق کابلهای زیردریایی که از تنگه هرمز عبور میکنند، منتقل میشود. تنشهای موجود مانع از انجام عملیات تعمیر و نگهداری کابلهای زیردریایی در هفتههای گذشته شده است. این موضوع در آینده میتواند زمینهساز کندی اینترنت و خدمات ابری در سطح قارههای مذکور شود. ضمن اینکه تشدید درگیریها میتواند بهاقداماتی به کابلهای دریایی آسیب بزند و ارتباطات اینترنت را مختل کند.
همانطور که میدانید، سرویس چت جیپیتی متعلق به شرکت اوپنایآی (OpenAI) است. مهمترین زیرساخت فیزیکی این شرکت در کشور امارات قرار دارد. پروژه استارگیت امارات بهعنوان بزرگترین مرکز داده هوش مصنوعی جهان نیز زیر نظر اوپنایآی در این کشور کلید خورده است. براساس برنامهریزی صورتگرفته قرار بود فاز اول این پروژه تا پایان سال ۲۰۲۶ افتتاح شود. مجموع سرمایهگذاری در این پروژه به حدود ۳۰ میلیارد دلار میرسد.
ایران در طول جنگ اخیر، فهرست ۱۸ شرکت حوزه فناوری و هوش مصنوعی در منطقه خاورمیانه را بهعنوان اهداف مشروع در صورت انجام هر ترور توسط آمریکا و اسرائیل اعلام کرد. نام مرکز داده اوپنایآی واقع در امارات نیز در این فهرست دیده میشود. بنابراین در صورت آسیب دیدن هر یک از زیرساختهای خدمات ابری و مراکز داده واقع در کشورهای منطقه خلیج فارس، خدمات سرویسهای هوش مصنوعی مانند چت جیپیتی با اختلال روبهرو خواهند شد.
کلام پایانی
آنچه تا اینجا مطرح کردیم، تنها با فرض بسته بودن تنگه هرمز است. اما در صورت تشدید تنش از سوی آمریکاییها، ایران اقدام به مسدود کردن تنگه بابالمندب خواهد کرد؛ اتفاقی که میتواند بحران صنعت هوش مصنوعی را از هر سه منظر ذکرشده تشدید کند.
رویهمرفته، احتمالا در کوتاهمدت شاهد افزایش قیمت خدمات سرویسهای هوش مصنوعی خواهیم بود. در میانمدت، پروژههای توسعه سرویسها و خدمات هوش مصنوعی با اختلال جدی روبهرو میشود و حتی امکان توقف بخشی از آنها نیز وجود دارد. همچنین این وضعیت بر قیمت ارزهای هوش مصنوعی نیز میتواند تاثیر بگذارد. در نهایت ادامه وضعیت فعلی در بلندمدت میتواند سرویسهای هوش مصنوعی آمریکایی مانند چت جیپیتی را در برابر رقبای چینیشان در موضع ضعف قرار دهد.
دیدگاهها