آیا ریپل می تواند جایگزین دلار شود؟
متوسط
چکیده
در سالهای اخیر با رشد بازار رمزارزها، این پرسش جدیتر از همیشه مطرح شده است، آیا ریپل میتواند جایگزین دلار شود؟ البته که این سوال قبلتر برای بیتکوین و اتریوم و بعد برای تتر نیز مطرح بود. اما افزایش تنشهای ژئوپولیتیک، بحث حذف دلار از مبادلات بینالمللی را پررنگتر کرده است. بنابراین سوال پیش میآید که آیا واقعاً ریپل ظرفیت تبدیل شدن به یک ارز ذخیره جهانی را دارد؟ یا نقش آن صرفاً به تسهیل پرداختهای بینالمللی محدود میشود؟
چرا ریپل به عنوان جایگزین دلار مطرح شده است؟
ریپل در اصل یک شرکت فناوری مالی است که شبکهای به نام RippleNet را برای تسهیل پرداختهای بینالمللی توسعه داده است. توکن بومی این شبکه با نماد XRP طراحی شده تا انتقال پول بین بانکها و مؤسسات مالی را سریعتر و کمهزینهتر کند. برخلاف بسیاری از رمزارزها که با هدف حذف بانکها ایجاد شدند، ریپل از ابتدا با رویکرد همکاری با سیستم بانکی شکل گرفت.
کارکرد اصلی XRP این است که در فرآیند انتقال بینالمللی پول، نقش دارایی واسط را بازی کند؛ یعنی وقتی دو ارز مختلف باید با هم تسویه شوند، بهجای نگهداری دلار در حسابهای واسط، از XRP برای تبدیل سریع و لحظهای استفاده شود. همین نقش واسط در تسویه بینالمللی باعث شده برخی تحلیلگران آن را بهعنوان گزینهای بالقوه برای کاهش وابستگی به دلار مطرح کنند.
مهمترین ویژگیهای ریپل که آن را به عنوان جایگزین دلار مطرح کرده است:
- سرعت بالای تراکنشها: تسویه در شبکه ریپل معمولا در چند ثانیه انجام میشود، در حالی که انتقالهای بانکی بینالمللی ممکن است چند روز زمان ببرد.
- کارمزد بسیار پایین: هزینه انتقال در شبکه XRP ناچیز است و برای پرداختهای برونمرزی مقرونبهصرفه محسوب میشود.
- همکاری با موسسات مالی: برخلاف بسیاری از رمزارزها، ریپل از ابتدا با بانکها و شرکتهای پرداخت همکاری کرده و در تقابل با آنها نبوده است.
- قابلیت نقدشوندگی بینارزی (On-Demand Liquidity): XRP برای تامین نقدینگی لحظهای میتواند جایگزین ذخایر دلاری در تراکنشهای بینالمللی شود.
- زیرساخت مبتنی بر بلاکچین اما نیمهمتمرکز: ساختار شبکه بهگونهای طراحی شده که برای استفاده سازمانی مناسبتر باشد و ریسک نوسانات شدید شبکههای کاملاً غیرمتمرکز را کاهش دهد.
تفاوت جایگزینی دلار با کاهش وابستگی به دلار
اینکه XRP قرار است جای دلار را بگیرد، بیشتر از اینکه یک واقعیت باشد، یک سوبرداشت است؛ چراکه از منظر فنی و حتی مواضع رسمی شرکت ریپل، هدف این پروژه جایگزینی دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی نیست؛ بلکه تمرکز آن بر کاهش وابستگی نظام بانکی به ذخایر دلاری در تسویههای بینالمللی است.
جایگزینی دلار به این معناست که یک دارایی:
- نقش ارز ذخیره جهانی را بر عهده بگیرد.
- در تجارت بینالملل، بازار انرژی و ذخایر بانکهای مرکزی استفاده شود.
- مبنای قیمتگذاری کالاهای استراتژیک باشد.
- پشتوانه اقتصادی، سیاسی و نظامی گسترده داشته باشد.
- پول دست مردم برای معاملات و خرید و فروشها باشد.
دلار این جایگاه را به دلیل عمق بازار مالی آمریکا، نقدشوندگی بالا، ثبات نسبی و قدرت ژئوپلیتیک ایالات متحده به دست آورده است. ورود به این سطح، صرفاً موضوع فناوری نیست؛ بلکه نیازمند پذیرش گسترده دولتی و ساختار مالی عمیق جهانی است.
کاهش وابستگی به دلار یعنی چه؟
کاهش وابستگی به دلار لزوماً به معنای حذف آن نیست؛ بلکه به این معناست که کشورها یا بانکها:
- برای هر تراکنش برونمرزی مجبور به نگهداری ذخایر دلاری نباشند.
- بتوانند مستقیماً ارزهای محلی را تسویه کنند.
- از یک دارایی واسط سریع برای تبدیل ارز استفاده کنند.
اینجاست که ریپل وارد میشود. ریپل با توسعه راهکار On-Demand Liquidity ) ODL) تلاش میکند XRP را بهعنوان یک دارایی پل (Bridge Asset) معرفی کند؛ یعنی بهجای اینکه بانکها حسابهای دلاری (Nostro/Vostro) در کشورهای مختلف نگه دارند، بتوانند ارز مبدا را به XRP تبدیل کرده و در چند ثانیه به ارز مقصد تبدیل کنند. در این مدل دلار حذف نمیشود، بلکه نقش واسطه سنتی آن کاهش مییابد و XRP صرفاً ابزار انتقال نقدینگی لحظهای است.
آیا ریپل میتواند جایگزین دلار در پرداختهای بینالمللی شود؟
برای پاسخ دقیق به این سؤال باید بین ابزار تسویه و ارز ذخیره جهانی تمایز قائل شویم. دلار در پرداختهای بینالمللی دو نقش دارد:
۱) ارز واسط در تسویه بینبانکی
۲) ارز ذخیرهای که بانکهای مرکزی و مؤسسات بزرگ نگهداری میکنند.
ریپل اساساً روی نقش اول تمرکز دارد، نه دوم. بر اساس اسناد رسمی منتشرشده توسط Ripple Labs درباره RippleNet و راهکار On-Demand Liquidity، هدف این شبکه بهینهسازی تسویه بینالمللی و کاهش نیاز به حسابهای واسط دلاری است، نه ایجاد یک ارز ذخیره جایگزین برای بانکهای مرکزی.
گزارشهای تحلیلی مؤسسات مالی بینالمللی نیز به چند نکته کلیدی اشاره میکنند:
- XRP فاقد پشتوانه حاکمیتی است و توسط دولت یا بانک مرکزی خاصی تضمین نمیشود.
- نوسان قیمتی آن بالا است و با استانداردهای یک ارز ذخیره جهانی همخوانی ندارد.
- پذیرش آن در سطح بانکهای مرکزی محدود است و هنوز به ذخایر رسمی کشورها راه پیدا نکرده است.
از سوی دیگر، حتی در سناریوی کاهش وابستگی جهانی به دلار، بازیگران دیگری نیز مطرح هستند؛ از جمله ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی (CBDC)، پیمانهای پولی دوجانبه و حتی ابزارهایی که در فرآیند لیستسازی بیتکوین و تتر در بازارهای جهانی نقش داشتهاند.
بهعنوان نمونه، بیت کوین بیشتر بهعنوان دارایی ذخیرهای غیرمتمرکز مطرح است و تتر بهعنوان استیبلکوین دلاری در تسویههای سریع کاربرد دارد؛ اما هیچکدام جایگزین رسمی دلار در ساختار ذخایر جهانی نشدهاند.
چالشهای جدی ریپل برای تبدیل شدن به ارز جهانی
برای اینکه یک دارایی به ارز جهانی تبدیل شود، باید همزمان سه سطح را پوشش دهد:
- پذیرش دولتی
- ثبات اقتصادی
- عمق بازار مالی
ریپل (XRP) در هر سه سطح با موانع ساختاری روبهروست. چالشهای زیر مانع اصلی ریپل برای تبدیل شدن به جایگزین هستند:
-
نبود پشتوانه حاکمیتی
ارزهای ذخیره جهانی معمولاً توسط دولتها یا بانکهای مرکزی پشتیبانی میشوند. XRP توسط یک شرکت خصوصی یعنی Ripple Labs توسعه یافته و فاقد حمایت رسمی دولتی است. بدون پشتوانه حاکمیتی، پذیرش در سطح ذخایر بانکهای مرکزی بسیار دشوار خواهد بود.
-
نوسان قیمتی بالا
یک ارز جهانی باید ثبات نسبی داشته باشد. توکن XRP مانند سایر رمزارزها دچار نوسانات شدید قیمتی است. این ویژگی، استفاده از آن را بهعنوان واحد ذخیره ارزش یا مبنای قیمتگذاری تجارت جهانی محدود میکند.
-
تمرکز ساختاری شبکه
برخلاف بیتکوین که ساختاری کاملا غیرمتمرکز دارد، شبکه ریپل نیمهمتمرکز است و اعتبارسنجها بهصورت کنترلشده انتخاب میشوند. این موضوع برای دولتها ممکن است مزیت باشد، اما برای تبدیل شدن به یک ارز جهانی، بحث اعتماد و استقلال شبکه اهمیت دارد.
-
محدودیت پذیرش در بانکهای مرکزی
تا امروز ریپل بهعنوان دارایی ذخیره رسمی توسط بانکهای مرکزی پذیرفته نشده است. در مقابل، کشورها بیشتر به سمت توسعه ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) حرکت کردهاند تا کنترل پولی خود را حفظ کنند.
-
رقابت با استیبلکوینها
در حوزه پرداختهای بینالمللی، استیبلکوینهایی مانند تتر به دلیل ثبات قیمتی و اتصال مستقیم به دلار، کاربرد عملیاتی گستردهتری پیدا کردهاند. این رقابت، جایگاه XRP را بهعنوان ابزار تسویه با چالش مواجه میکند.
-
عمق بازار و نقدشوندگی جهانی
دلار از پشتوانه عمیقترین بازار سرمایه جهان برخوردار است. برای تبدیل شدن به ارز جهانی، ریپل باید در بازار بدهی، تجارت انرژی، تسویه بیندولتی و ذخایر ارزی نقش ایفا کند؛ سطحی که فعلا فاصله زیادی با آن دارد.
جمعبندی: ریپل رقیب دلار است یا مکمل آن؟
اگر بخواهیم بدون اغراق و هیجان رسانهای جمعبندی کنیم، ریپل در وضعیت فعلی رقیب مستقیم دلار نیست؛ بلکه بیشتر یک مکمل زیرساختی برای نظام پرداخت بینالمللی محسوب میشود. دلار سه ویژگی کلیدی دارد که آن را به ارز غالب جهان تبدیل کرده است: عمق بازار مالی، پذیرش گسترده دولتی و نقش محوری در تجارت جهانی.
در مقابل، توکن XRP برای حل یک مسئله مشخص طراحی شده است: کاهش هزینه و زمان تسویه بینالمللی. ریپل تلاش میکند نقش دارایی پل را ایفا کند؛ یعنی بانکها بهجای نگهداری ذخایر دلاری متعدد، از XRP برای تبدیل لحظهای ارزها استفاده کنند. این کاربرد میتواند وابستگی عملیاتی به دلار را کاهش دهد، اما جایگاه دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی را تهدید نمیکند. بنابراین پاسخ دقیق این است: ریپل مکملی برای زیرساخت پرداخت جهانی است، نه جایگزینی برای دلار.
دیدگاهها