چرا قیمت دلار در حال افزایش است؟

پس از یک دوره آرامش نسبی و کوتاه‌مدت که به دنبال تغییر رئیس کل بانک مرکزی در بازار ارز حاکم شده بود، قیمت دلار با شتابی قابل توجه بار دیگر مسیر صعودی در پیش گرفته و به سطوح قیمتی پیش از این تغییرات بازگشته و دوباره به فاز رکوردشکنی برگشته است.

این بازگشت سریع التهاب به بازار، فعالان اقتصادی را با پرسش‌های جدی مواجه کرده است. در ادامه به واکاوی عمیق سناریوها و عوامل بنیادینی می‌پردازیم که به جهش اخیر قیمت دلار دامن زده‌اند.

عامل اصلی: کلید خوردن سیاست تک‌نرخی شدن ارز

مهم‌ترین و بنیادین‌ترین عاملی که تحولات اخیر بازار ارز را شکل داده، آغاز اجرای سیاست تک‌نرخی کردن ارز است؛ سیاستی که سال‌ها در محافل اقتصادی مورد بحث بود اما اجرای آن همواره به تعویق می‌افتاد. کلید خوردن این سیاست، یک تغییر استراتژیک در رویکرد اقتصاد کلان کشور محسوب می‌شود که پیامدهای فوری و گسترده‌ای برای بازارها به همراه داشته است.

حرف حساب پاول دورف شما اگر ۳۰۰ میلیون دلار پول داشتید، باهاش چیکار می‌کردید؟

00:00 | 00:00

100

00:00 | 00:00

تشریح اقدام سیاست‌گذار

بانک مرکزی در اقدامی قاطع و بدون بروکراسی اداری، نرخ‌های رسمی ارز را به شکل چشمگیری افزایش داد. جزئیات این تغییرات ناگهانی در جدول زیر آمده است:

تحلیل پیامدهای این سیاست

این تغییر ناگهانی، سیگنال‌های قدرتمندی را به بازار مخابره کرد:

• تعیین کف قیمتی جدید: قیمت‌گذاری دلار اسکناس در سطح ۱۳۲ هزار تومان، از سوی فعالان بازار به عنوان کف جدید و مورد تأیید سیاست‌گذار برای قیمت دلار تلقی شد. این اقدام عملاً سطح انتظارات را جابجا کرد و مبنای جدیدی برای معاملات بازار آزاد فراهم آورد.
• شعله‌ور شدن انتظارات تورمی: افزایش نرخ‌های رسمی، انتظارات تورمی را در میان فعالان اقتصادی تقویت کرد. این تصور که سیاست تک‌نرخی‌سازی به معنای پذیرش سطوح بالاتر قیمت ارز است، تقاضا برای دارایی‌های امن مانند طلا و دلار را به شدت افزایش داد.

نکته قابل تأمل این است که همین سیاست حدود یک سال قبل از سوی همتی، رئیس کل اسبق بانک مرکزی، مطرح شد اما با ممانعت جدی روبرو و حتی به استیضاح وی منجر گردید.

دینامیک بازار: بازگشت تقاضا و هجوم به دارایی‌های امن

سیاست‌های اقتصادی در خلأ عمل نمی‌کنند و واکنش بازار و روانشناسی سرمایه‌گذاران نقشی تعیین‌کننده در شکل‌دهی به نتایج دارد. جهش اخیر قیمت دلار تنها محصول سیاست‌گذاری نبود، بلکه با بازگشت قدرتمند تقاضا همراه شد.

ارزیابی علائم بازگشت تقاضا

چندین عامل کلیدی نشان‌دهنده احیای تقاضا در بازار بودند:

• بازگشایی بازار طلا: بازار طلای تهران که طی روزهای گذشته تقریباً نیمه‌تعطیل بود، فعالیت خود را از سر گرفت و باعث آزاد شدن تقاضای انباشته شده گردید.
• پدیده جاماندگی: بازار در حال جبران افت قیمتی است که آن را موقتی ارزیابی کرده بود و سعی دارد جاماندگی قیمت از اصلاحات هفته گذشته را جبران کند.

تحلیل رفتار سرمایه‌گذاران

داده‌های بازار نشان می‌دهند که فعالان اقتصادی برای فرار از ریال به سمت دارایی‌های امن هجوم برده‌اند:

• رشد نزدیک به ۵ درصدی سکه امامی و رشد بیش از ۴ درصدی طلای فیزیکی.
• ورود بیش از یک هزار میلیارد تومان نقدینگی به صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا.
• مثال عجیب بازار: حباب ترسناک صندوق‌های نقره شاهدی بر هیجان خالص است. یکی از این صندوق‌ها در حالی با صف خرید و رشد ۱۰ درصدی معامله می‌شد که هنوز پورتفوی نقره خود را تشکیل نداده بود!

سناریوهای پشت پرده: از رکب بازارساز تا ریسک‌های سیاسی

در بازارهای غیرشفاف، همواره تئوری‌های مختلفی برای توضیح تحرکات قیمت شکل می‌گیرد:

۱. سناریوی رکب بازارساز

این نظریه معتقد است نوسانات شدید اخیر، استراتژی عمدی بازارساز برای افزایش ریسک معاملات است. هدف، حذف دست‌های ضعیف و نوسان‌گیران خرد با غیرقابل تحمل کردن نسبت ریسک به پاداش است. رسیدن دلار به سطوح بالای ۱۴۲ و ۱۴۳ هزار تومان شاهدی بر این مدعاست.

۲. نقش رانت‌جویان

با افزایش نرخ رسمی و کاهش فاصله آن با بازار آزاد، منافع کسانی که از شکاف قیمتی سود می‌بردند به خطر افتاده است. این گروه‌ها ممکن است به طور مصنوعی قیمت بازار آزاد را بالا ببرند تا شکاف سودآور خود را حفظ کنند.

۳. ریسک‌های سیاسی نهفته

ریسک‌های سیاسی مانند شایعه لغو پروازهای امارات به ایران یا نگرانی از کاهش درآمدهای ارزی به دلیل اخبار مربوط به توقیف نفتکش‌ها، به عنوان محرک‌های بنیادین عمل کرده و تقاضا را تشدید می‌کنند.

نتیجه‌گیری

جهش اخیر قیمت دلار محصول ترکیبی پیچیده از عوامل بنیادین مانند سیاست تک‌نرخی شدن ارز، عوامل روانی مثل تشدید انتظارات تورمی و ریسک‌های سیاسی است. بازار ارز ایران در نقطه حساسی قرار دارد و آینده آن به موفقیت بانک مرکزی در مدیریت رژیم جدید ارزی بستگی خواهد داشت.

سوالات متداول

دلیل اصلی افزایش ناگهانی قیمت دلار چیست؟

مهم‌ترین عامل، شروع اجرای سیاست تک‌نرخی شدن ارز و افزایش نرخ‌های رسمی دلار حواله و اسکناس توسط بانک مرکزی است که انتظارات تورمی را بالا برد.

چرا تقاضا برای طلا و صندوق‌های سرمایه‌گذاری افزایش یافته است؟

سرمایه‌گذاران برای پوشش ریسک و حفظ ارزش پول در برابر تورم احتمالی، به سمت دارایی‌های امن مانند طلا هجوم برده‌اند که منجر به رشد قیمت سکه و ورود نقدینگی سنگین به صندوق‌ها شده است.

آیا نوسانات اخیر کار بازارساز است؟

یکی از سناریوها این است که بازارساز با ایجاد نوسانات شدید قصد دارد ریسک معاملات را برای نوسان‌گیران خرد بالا ببرد و به اصطلاح به بازار رکب بزند.