سناریوهای شوک بنزینی؛ تغییر قیمت سوخت چه تاثیری روی طلا، دلار و بورس می‌گذارد؟

قیمت بنزین در اقتصاد ایران تنها یک هزینه مستقیم برای خانوارها و کسب‌وکارها محسوب نمی‌شود و تغییر آن می‌تواند بر تورم، انتظارات فعالان اقتصادی و رفتار سرمایه‌گذاران اثر بگذارد. به همین دلیل، هرگونه تغییر در نرخ سوخت می‌تواند توجه بازارهای ارز، طلا، بورس و مسکن را به خود جلب کند.

پویان مظفری، تحلیل‌گر بازار سرمایه، با بررسی سناریوهای مختلف افزایش قیمت بنزین معتقد است شدت اثرگذاری این سیاست بیش از هر چیز به نحوه اجرا، نرخ جدید بنزین، فاصله آن با نرخ‌های فعلی و سیاست دولت درباره حمل‌ونقل عمومی و تاکسی‌های اینترنتی بستگی دارد.

او تأکید می‌کند که اهمیت بنزین در شرایط فعلی شاید از نظر ذهنی و اجتماعی بیشتر از اهمیت اقتصادی آن باشد.

افزایش قیمت بنزین چقدر می‌تواند تورم ایجاد کند؟

مظفری درباره اثر افزایش قیمت بنزین بر اقتصاد گفت ابتدا باید مشخص شود سیاست‌گذار دقیقاً چه سیاستی را دنبال می‌کند و نرخ جدید بنزین برای چه گروهی اعمال خواهد شد.

به گفته او، اگر تغییر قیمت فقط بخش محدودی از جامعه را تحت تأثیر قرار دهد، اثر اقتصادی آن با شرایطی که افزایش قیمت برای بخش بزرگی از مصرف‌کنندگان اعمال شود، متفاوت خواهد بود.

یکی از موضوعات مهم نیز میزان مصرف ماهانه بنزین است. برای نمونه، درباره کرمان مطرح شده بود که مصرف بیش از ۱۵۰ لیتر در ماه مشمول نرخ آزاد شود. در این شرایط باید مشخص شود چه تعداد از افراد از این سقف عبور می‌کنند و سیاست دولت برای تاکسی‌های اینترنتی و حمل‌ونقل عمومی چگونه خواهد بود.

این مسئله اهمیت زیادی دارد، زیرا تغییر هزینه سوخت برای خودروهای عمومی و تاکسی‌های اینترنتی می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم روی هزینه حمل‌ونقل و در نهایت قیمت برخی کالاها و خدمات اثر بگذارد.

چشم‌انداز بیت‌کوین به سال ۱۴۳۵ سفر کنید؛ سالی که استخراج بیت‌کوین به پایان می‌رسد!

به سال ۱۴۳۵ سفر کنید؛ سالی که استخراج بیت‌کوین به پایان می‌رسد!

3:21 | 00:00

100

برای گوش دادن به پادکست‌های بیشتر کلیک کنید.

همه پادکست‌ها

پله چهارم نرخ بنزین چقدر خواهد بود؟

مظفری معتقد است بعید است پس از سه پله ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان، نرخ چهارم ناگهان با فاصله بسیار زیادی تعیین شود.

به گفته این تحلیل‌گر، بعید است نرخ چهارم بنزین به یکباره به ۹۰ هزار تومان برسد و فاصله‌ای حدود ۱۸ تا ۲۰ برابری با نرخ‌های فعلی ایجاد کند.

او معتقد است اگر دولت بخواهد نرخ چهارمی را در نظر بگیرد، ممکن است این نرخ در محدوده‌هایی مانند ۱۵ هزار یا ۲۰ هزار تومان تعیین شود و اجرای چنین سیاستی نیز به نحوه حمایت از حمل‌ونقل عمومی و تاکسی‌های اینترنتی وابسته خواهد بود.

افزایش بنزین چه اثری بر تورم دارد؟

مظفری با مقایسه افزایش قیمت بنزین با حذف ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، معتقد است اثر تورمی افزایش قیمت سوخت الزاماً قابل مقایسه با اثر حذف ارز ترجیحی نیست.

او می‌گوید در صورت افزایش محدود قیمت بنزین، تورم ایجاد خواهد شد، اما شدت آن به اندازه شوک ناشی از تغییر سیاست ارزی نخواهد بود.

بر اساس توضیحات این تحلیل‌گر، پکیج حمل‌ونقل حدود ۹ درصد ضریب اهمیت در شاخص‌های تورمی دارد که حدود ۳.۵ درصد آن به خرید وسایل نقلیه و بخش دیگری به استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی و هزینه‌های نگهداری مربوط می‌شود.

مظفری سهم مربوط به استفاده و نگهداری وسایل حمل‌ونقل را حدود ۵.۵ درصد عنوان می‌کند و معتقد است افزایش شدید هزینه‌ها در این بخش می‌تواند اثر مشخصی بر شاخص تورم داشته باشد.

با این حال، اگر نرخ چهارم بنزین در محدوده ۱۵ تا ۲۰ هزار تومان باشد، اثر آن بر داده‌های تورمی از نگاه او به اندازه‌ای نیست که باعث جهش شدید بازارهای دارایی شود.

اهمیت اجتماعی بنزین از اهمیت اقتصادی آن بیشتر است

مظفری در مقایسه شرایط فعلی با تغییر سیاست ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی می‌گوید تغییر سیاست ارزی در گذشته با رشدهای قابل توجه در نرخ ارز، سهام مرتبط با آن و کل بازار سرمایه همراه شد.

اما از نگاه او، بنزین در شرایط فعلی شاید اهمیت ذهنی و اجتماعی بیشتری نسبت به اهمیت اقتصادی داشته باشد.

در صورتی که نرخ چهارم بنزین به محدوده ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان برسد یا نرخ ۹۰ هزار تومانی اعمال شود، شرایط متفاوت خواهد بود. در چنین سناریویی، افزایش انتظارات تورمی، رشد بازار ارز، افزایش نارضایتی و بالا رفتن ریسک‌های اجتماعی محتمل‌تر خواهد بود.

این وضعیت حتی می‌تواند در کوتاه‌مدت باعث افت بازار سرمایه شود؛ هرچند به گفته مظفری، بازار سرمایه پس از جذب این ریسک‌ها در جامعه می‌تواند دوباره وارد مسیر رشد شود.

سناریوی بنزین ۱۰ تا ۱۵ هزار تومانی

اگر پله چهارم بنزین در محدوده ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان تعیین شود، مظفری اثر اقتصادی آن را بزرگ نمی‌داند.

در این سناریو، افزایش هزینه سوخت می‌تواند مقداری بر تورم و هزینه‌های حمل‌ونقل اثر بگذارد، اما انتظار نمی‌رود شوک شدیدی به بازارهای دارایی وارد شود.

بنابراین، در این حالت احتمالاً بازار ارز، طلا و بورس واکنش محدودی به افزایش قیمت بنزین نشان خواهند داد.

سناریوی بنزین ۳۰ تا ۴۰ هزار تومانی

در صورتی که نرخ چهارم بنزین به محدوده ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان برسد، اثرگذاری آن بر بازارها بیشتر خواهد شد.

مظفری معتقد است در این شرایط، بازار ارز می‌تواند در کوتاه‌مدت با رشد محدودی مواجه شود و بازار سرمایه نیز ممکن است افت محدودی را تجربه کند.

با این حال، این تحلیل‌گر انتظار دارد پس از جذب ریسک‌های اجتماعی در بازار، بازار سرمایه دوباره به مسیر رشد بازگردد.

سناریوی آزادسازی کامل قیمت بنزین

سناریوی شدیدتر زمانی اتفاق می‌افتد که نرخ چهارم بنزین به‌صورت کاملاً آزاد و با فاصله قابل توجهی از نرخ‌های فعلی تعیین شود.

مظفری در این شرایط انتظار رشد دو رقمی و چند ده درصدی بازار ارز را مطرح می‌کند و معتقد است افزایش ریسک‌های اجتماعی می‌تواند در کوتاه‌مدت فشار قابل توجهی بر بازار سرمایه وارد کند.

در این سناریو نیز از نگاه او، بازار سرمایه پس از عبور از مرحله اولیه و جذب ریسک‌های اجتماعی می‌تواند دوباره روند صعودی خود را آغاز کند.

افزایش قیمت بنزین چه اثری بر دلار دارد؟

اثر افزایش قیمت بنزین بر دلار به میزان افزایش نرخ سوخت و شدت اثرگذاری آن بر انتظارات تورمی بستگی دارد.

در سناریوی افزایش محدود قیمت، انتظار نمی‌رود بازار ارز واکنش شدیدی نشان دهد. اما اگر نرخ بنزین به محدوده‌های بالاتر مانند ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان برسد، احتمال رشد محدود دلار در کوتاه‌مدت بیشتر خواهد شد.

در صورت آزادسازی کامل و افزایش شدید قیمت بنزین نیز مظفری احتمال رشد چند ده درصدی بازار ارز را مطرح می‌کند.

افزایش قیمت بنزین چه اثری بر بورس دارد؟

بازار سرمایه ممکن است در واکنش اولیه به افزایش شدید قیمت بنزین با فشار فروش مواجه شود. دلیل اصلی این موضوع، افزایش ریسک‌های اقتصادی و اجتماعی و رشد نگرانی سرمایه‌گذاران درباره آینده هزینه‌ها و تورم است.

با این حال، مظفری معتقد است این اثر لزوماً بلندمدت نخواهد بود و پس از جذب ریسک‌های ایجادشده در بازار، بازار سرمایه می‌تواند دوباره مسیر رشد را در پیش بگیرد.

بنابراین شدت و مدت افت بورس بیش از هر چیز به نرخ جدید بنزین و نحوه اجرای سیاست بستگی خواهد داشت.

افزایش قیمت بنزین چه اثری بر طلا و مسکن دارد؟

از نگاه این تحلیل‌گر، بازار مسکن تقریباً از دلار پیروی می‌کند، اما شدت حرکت آن معمولاً کمی کمتر از بازار ارز است.

در نتیجه، اگر افزایش قیمت بنزین باعث رشد دلار شود، مسکن نیز می‌تواند با فاصله و شدت کمتر تحت تأثیر قرار گیرد.

بازار طلا نیز شرایط مشابهی دارد. مظفری می‌گوید قیمت طلا حاصل‌ضرب قیمت دلار در قیمت طلای جهانی است. بنابراین، در صورتی که افزایش قیمت بنزین باعث رشد دلار شود، بازار طلای داخلی نیز می‌تواند از این افزایش تأثیر بگیرد.

از سوی دیگر، قیمت طلای جهانی به سیاست‌ها و شرایط داخلی ایران وابسته نیست؛ بنابراین واکنش طلای داخلی به افزایش قیمت بنزین عمدتاً از مسیر تغییر قیمت دلار منتقل خواهد شد.

جمع‌بندی

اثر افزایش قیمت بنزین بر بازارهای مالی به نرخ نهایی و نحوه اجرای سیاست بستگی دارد. در سناریوی ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان، اثر اقتصادی محدود ارزیابی می‌شود؛ نرخ ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان می‌تواند در کوتاه‌مدت رشد محدودی در بازار ارز و افت محدودی در بورس ایجاد کند و در سناریوی نرخ‌های ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان یا ۹۰ هزار تومان، ریسک‌های تورمی و اجتماعی بسیار پررنگ‌تر خواهند شد.

بر اساس این تحلیل، بازار ارز و طلا در صورت ایجاد شوک شدید قیمتی می‌توانند صعودی شوند، در حالی که بورس ممکن است ابتدا تحت فشار قرار گیرد و پس از جذب ریسک‌ها دوباره وارد مسیر رشد شود. مسکن نیز احتمالاً از روند دلار پیروی خواهد کرد، اما با شدت کمتر.