چرا قیمت دلار از ۱۵۷ پایین‌تر نمی‌آید؟

اقتصاد ایران در ماه‌های گذشته با چالش‌های بی‌سابقه‌ای در زمینه تورم و نوسانات ارزی دست‌وپنجه نرم کرده است. آمارهای رسمی نشان می‌دهند که تورم از مرزهای هشدار عبور کرده و به سطوح بالای ۸۰ درصد رسیده است. در چنین شرایطی، مهار تورم کلید اصلی برای هموار کردن مسیر بهبود سایر شاخص‌های اقتصاد کلان محسوب می‌شود، اما موانع ساختاری و منافع گروهی خاص، این مسیر را ناهموار کرده‌اند.

مقاومت ذی‌نفعان قدرتمند در برابر افت نرخ ارز

به گفته خبرآنلاین یکی از مهم‌ترین پرسش‌های جامعه این است که چرا حتی با وجود اخبار مثبت سیاسی و احتمال آزادسازی منابع مسدود شده، قیمت دلار افت چشمگیر و پایداری را تجربه نمی‌کند. پاسخ این پرسش در ساختار منافع بازیگران پنهان بازار ارز نهفته است. صاحبان دلار و صادرکنندگان کلان کشور از بالا بودن قیمت ارز سودهای نجومی به دست می‌آورند.

این گروه‌های پرنفوذ، در شرایطی که هزینه‌های جاری آن‌ها مانند دستمزد کارگران و انرژی با ریال پرداخت می‌شود، درآمدهای دلاری خود را با بالاترین نرخ ممکن تسعیر می‌کنند. بنابراین، حتی در صورت توافق و رفع تحریم‌ها، این گروه از تمام توان خود استفاده می‌کنند تا مانع از کاهش واقعی و ملموس قیمت ارز شوند.

برای درک بهتر این موضوع به این مثال توجه کنید: فرض کنید یک شرکت پتروشیمی یا فولادی، مواد اولیه و انرژی را با یارانه‌های ریالی ارزان دریافت می‌کند، اما محصول نهایی خود را با دلار گران به بازارهای جهانی می‌فروشد. هرچه دلار گران‌تر باشد، حاشیه سود این شرکت بدون هیچ تلاش اضافه‌ای برای افزایش بهره‌وری، به شدت بالا می‌رود. طبیعی است که چنین مجموعه‌هایی تمایلی به بازگشت دلار به کانال‌های پایین‌تر نداشته باشند.

ظرفیت‌های خالی اقتصاد و ضرورت تغییر در توزیع ثروت

اقتصاد ایران به دلیل سال‌ها تحریم و تنش، دارای ظرفیت‌های خالی بسیار زیادی است که در صورت گشایش‌های بین‌المللی می‌توانند به سرعت فعال شوند. تجربه سال ۱۳۹۵ نشان داد که پس از یک توافق جامع، امکان دستیابی به رشد اقتصادی دو رقمی (۱۲.۵ درصد) کاملاً وجود دارد. لغو تحریم‌های نفتی و بانکی و ورود سرمایه‌های خارجی، موتور محرک این رشد خواهد بود.

با این وجود، صرف رسیدن به رشد دو رقمی به معنای بهبود وضعیت معیشتی آحاد جامعه نیست. اگر مکانیزم‌های توزیع ثروت اصلاح نشوند، مواهب این رشد اقتصادی تنها به جیب همان ذی‌نفعان و صادرکنندگان خاص خواهد رفت و سفره مردم عادی تغییری نخواهد کرد.

جدول زیر چشم‌انداز شاخص‌های کلیدی اقتصاد را در صورت رفع محدودیت‌ها نشان می‌دهد:

سوالات متداول

چرا قیمت دلار حتی با لغو احتمالی تحریم‌ها افت شدیدی نخواهد کرد؟

زیرا ذی‌نفعان پرنفوذی مانند صادرکنندگان که از گران بودن دلار سود سرشاری می‌برند، اجازه کاهش واقعی و چشمگیر قیمت ارز را در بازار نخواهند داد.

چه زمانی می‌توان انتظار داشت که نرخ تورم در کشور به صورت ملموس کاهش یابد؟

در صورت شکل‌گیری توافق و رفع تحریم‌ها، ابتدا از رشد فزاینده تورم جلوگیری می‌شود اما کاهش ملموس و واقعی آن به زمان نیاز دارد و احتمالاً در سال ۱۴۰۶ بیشتر محسوس خواهد بود.

آیا رسیدن به رشد اقتصادی دو رقمی مشکل معیشت مردم را حل می‌کند؟

رشد اقتصادی شرط لازم است اما کافی نیست؛ برای بهره‌مندی عموم جامعه از این رشد، باید نحوه توزیع منابع و ثروت در کشور به طور اساسی تغییر کند.